حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2261
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
حكمرانى آنها در اينجا بسط يافت ( بعد از 126 ق . م ) و دولتى تأسيس گشت ، كه در تاريخ موسوم است بدولت هند و يونانى . پايتخت آن در چاكله « 1 » بود ، كه بيونانى اوتىدميا ميناميدند ، ولى طولى نكشيد ، كه آنها هم تابع همان سكاها گشتند و سكاها در اينجا دولتى تأسيس كردند ، كه در تاريخ معروف بدولت هند و سكائى است . اين واقعه در سلطنت جانشين مناندر ، هرمس نامى وقوع يافت . از اين زمان يونانيها ضعيف گشته ، بمرور تحليل رفتند و تمدّن يونانى خاموش گرديد . راست است ، كه در ابتداء ، چنان كه مسكوكات يونانى نشان ميدهد ، زبان يونانى روى سكّهها ، حتّى در دولت سكائى معمول است ، ولى روى اين سكّهها از زمان اوكراتيد غير از زبان يونانى يك زبان ديگر هم ، كه شعبهاى از زبان سانسكريتى است ديده مىشود . خطّ اين سكهها هم بخطّ سامى ( فينيقى ) شباهت دارد ( شايد خطّ آرامى باشد ، كه در آسياى غربى رواج داشت ) . بنابر مختصر مذكور اين نتيجه حاصل مىشود ، كه دولت باختر و يونانى 150 سال تقريبا پائيد و بعد جزء دولت هند و سكائى گرديد . زبان يونانى چنان كه گوتشميد گويد تا يكصد ميلادى استعمال ميشد ، ولى بعد از آن از ميان رفت و فقط خطوط يونانى بىمعنى استعمال ميكردند . در باب تاريخ آن اطّلاعات خيلى كم بود ، زيرا نويسندگان يونانى چيزهاى كمى از آن گفته بودند ، ولى از وقتى كه كاوشهائى در افغانستان شده و مسكوكاتى بدست آمده ، بعض مطالب روشنتر گشته ، ولى باز به قدر كفايت روشن نيست و سئوالات زياد بىجواب ميماند . چيزى كه معلوم مىباشد ، اينست ، كه يونانيها در زمان سلطنت دمتريوس و اوكراتيد فعاليّت زياد بروز دادند و چنان كه بالاتر از قول ژوستن گفته شد ، باختر داراى هزار شهر بود ، ولى اين را هم بايد گفت ، كه جنگهاى زيادى ، كه يونانيها در شمال با سغد و در جاهاى ديگر با هرات و زرنگ و رخّج « 2 » و مردمان ساحل سند نمودند اينها را ضعيف كرد و در نتيجه در مقابل پارتيها نتوانستند مقاومت كنند .
--> ( 1 ) - Tschakala . ( 2 ) - Aria , Drangiana , Arachosia ,